بَابٌ
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ: حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ المُطَّلِبِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ:
شَهِدْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الأَضْحَى بِالمُصَلَّى، فَلَمَّا قَضَى خُطْبَتَهُ نَزَلَ عَنْ مِنْبَرِهِ، فَأُتِيَ بِكَبْشٍ، فَذَبَحَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ، وَقَالَ: «بِسْمِ اللَّهِ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ، هَذَا عَنِّي وَعَمَّنْ لَمْ يُضَحِّ مِنْ أُمَّتِي»
هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الوَجْهِ وَالعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ العِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ: أَنْ يَقُولَ الرَّجُلُ إِذَا ذَبَحَ: بِسْمِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَكْبَرُ، وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ المُبَارَكِ وَالمُطَّلِبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ يُقَالُ إِنَّهُ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ جَابِرٍ
இதன் அறிவிப்பாளர்தொடரில் வரும் ராவீ அல்முத்தலிப் என்பவர் யார்? அறிவிப்பாளர்கள் பற்றிய நூல்களில் இவரின் பெயர் ராவீ-44647- அல்முத்தலிப் பின் அப்துல்லாஹ் பின் ஹன்த்தப் பின் ஹாரிஸ் பின் உபைத் பின் உமர் பின் மக்ஸூம் என்று கூறப்பட்டுள்ளது. இவர் ஜாபிர் (ரலி) அவர்களிடம் ஹதீஸைக் கேட்கவில்லை என்று கூறப்படுகிறது என திர்மிதீ இமாம் அவர்கள் இங்கு குறிப்பிட்டுள்ளார். இப்னு ஸஃத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 168 இறப்பு ஹிஜ்ரி 230 வயது: 62 அவர்கள், இவர் அதிகமான ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளார்; என்றாலும் இவரை ஆதாரமாக ஏற்கப்படாது. ஏனெனில் இவர் அதிகம் முர்ஸலான செய்திகளை அறிவித்துள்ளார் என்றும், இவரின் அதிகமான மாணவர்கள் தத்லீஸ் செய்பவர்கள் என்றும் கூறியுள்ளார். (அதாவது நபி (ஸல்) அவர்களிடம் கேட்காதவர் நபித்தோழர்களை விட்டுவிட்டு நேரடியாக நபி (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து அறிவிப்பதும் முர்ஸல் ஆகும்; நபித்தோழர்களிடம் நேரடியாக கேட்காதவர்கள் அறிவிக்கும் முன்கதிஃயான செய்திகளுக்கும் முர்ஸல் என்று கூறப்படும்) அபூஹாதிம் அர்ராஸீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 195 இறப்பு ஹிஜ்ரி 277 வயது: 82 அவர்கள், இவரின் அதிகமான செய்திகள் முர்ஸலான வை என்றும், மேலும் இவர் ஸஹ்ல் பின் ஸஃத் (ரலி), அனஸ் (ரலி), ஸலமா பின் அக்வஃ (ரலி), இவர்களின் காலத்திற்கு நெருக்கமான சில குறிப்பிட்ட நபித்தோழர்களைத் தவிர மற்ற நபித்தோழர்களிடம் ஹதீஸைக் கேட்கவில்லை என்றும் கூறியுள்ளார். இவர் பிறப்பு ஹிஜ்ரி -8 இறப்பு ஹிஜ்ரி 58 வயது: 66 உம்முல் மூஃமினீன், நபியின் மனைவி. அபூபக்கர் (ரலி) அவர்களின் மகள். சகோதரர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் அபூபக்கர் ரலி, சுமார் 2210 ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளார். (ரலி) அவர்களை சந்திக்கவில்லை என்றும் கூறியுள்ளார். (இவர் ஜாபிர் (ரலி) அவர்களிடமிருந்து அறிவிக்கும் செய்திகள் விசயத்தில் அபூஹாதிம் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 195 இறப்பு ஹிஜ்ரி 277 வயது: 82 அவர்களின் கருத்து இருவகையாக வந்துள்ளது. இவர் ஜாபிர் (ரலி) அவர்களிடம் ஹதீஸை கேட்கவில்லை என்று கூறியதாகவும், கேட்டிருக்கலாம் என்று கூறியதாகவும் அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது) அபூஸுர்ஆ அர்ராஸீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 200 இறப்பு ஹிஜ்ரி 264 வயது: 64 அவர்கள் இவர் பிறப்பு ஹிஜ்ரி -8 இறப்பு ஹிஜ்ரி 58 வயது: 66 உம்முல் மூஃமினீன், நபியின் மனைவி. அபூபக்கர் (ரலி) அவர்களின் மகள். சகோதரர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் அபூபக்கர் ரலி, சுமார் 2210 ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளார். (ரலி) அவர்களிடம் ஹதீஸைக் கேட்டிருக்கலாம் என்று கூறியுள்ளார். இப்னு ஹஜர் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 773 இறப்பு ஹிஜ்ரி 852 வயது: 79 நூல்: பத்ஹுல் பாரி (புகாரியின் விளக்கவுரை) அவர்கள் இவர் அதிகம் முர்ஸலாக அறிவிப்பவர் என்றும், அதிகம் தத்லீஸ் செய்பவர் என்றும் தனது தக்ரீபில் கூறியுள்ளார். தக்ரீபை ஆய்வு செய்தவர்கள், இவர் (தற்போது வழக்கில் கூறப்படும்) தத்லீஸ் செய்பவர் என்று இதற்கு முன் யாரும் கூறவில்லை. முர்ஸலாக அறிவிப்பவரை தத்லீஸ் செய்பவர் என்று கூறும் வழமையின்படி இவ்வாறு கூறியிருக்கலாம் என்று குறிப்பிட்டுள்ளனர். இவர் பலமானவர் என்று யஃகூப் பின் ஸுஃப்யான், பிறப்பு ஹிஜ்ரி 194 இறப்பு ஹிஜ்ரி 277 வயது: 83 அபூஸுர்ஆ அர்ராஸீ, பிறப்பு ஹிஜ்ரி 200 இறப்பு ஹிஜ்ரி 264 வயது: 64 தாரகுத்னீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 306 இறப்பு ஹிஜ்ரி 385 வயது: 79 ஆகியோர் கூறியுள்ளனர். பிறப்பு ஹிஜ்ரி 673 இறப்பு ஹிஜ்ரி 748 வயது: 75 அவர்களும் இவரை பலமானவர் என்று கூறியுள்ளார். (நூல்: அல்ஜர்ஹு வத்தஃதீல்-8/359, தஹ்தீபுல் கமால்-28/81, தத்ஹீபுத் தஹ்தீப்-6755, தஹ்தீபுத் தஹ்தீப்-4/93 , தக்ரீபுத் தஹ்தீப்-1/949 , துஹ்ஃபதுத் தஹ்ஸீல்-1/502 , …) المراسيل لابن أبي حاتم (ص: 210) 785 – سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ الْمُطَّلِبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنُ حَنْطَبٍ عَامَّةُ حَدِيثِهِ مَرَاسِيلُ لَمْ يُدْرِكْ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم إِلَّا سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ وَأَنَسًا وَسَلَمَةَ بْنَ الْأَكْوَعِ وَمَنْ كَانَ قَرِيبًا مِنْهُمْ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْ جَابِرٍ وَلَا مِنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَلَا مِنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ «الجرح والتعديل لابن أبي حاتم» (8/ 359): «1643 – مطلب بن عبد الله بن حنطب (1) القرشى المخزومى أبو الحكم مدينى، وقال بعضهم عبد الله بن المطلب روى عن عمر رضي الله عنه روى عنه [محمد بن – 2] عباد بن جعفر سمعت أبي يقول ذلك. 1644 – مطلب بن عبد الله بن المطلب بن عبد الله بن حنطب روى عن ابن عباس مرسل (3) وابن عمر مرسل، وابى موسى مرسل، وام سلمة مرسل، وعائشة، مرسل [ولم يدركها – 4] وابى قتادة مرسل [وابى هريرة، مرسل – 4] وابى رافع، مرسل (1025 ك) وجابر يشبه ان يكون ادركه ، [عامة حديثه مراسيل غيرانى رأيت حديثا يقول: حدثنى خالي أبو سلمة – 4] روى عنه عمرو بن أبي عمرو والاوزاعي وكثير بن زيد ومسلم بن الوليد بن رباح وعبد الله بن عبد الرحمن بن يعلى بن كعب الثقفى وابناه الحكم وعبد العزيز سمعت أبي يقول ذلك، نا عبد الرحمن قال سئل أبو زرعة عن المطلب بن عبد الله ابن حنطب فقال: مديني ثقة: نا عبد الرحمن قال وسئل أبو زرعة هل سمع المطلب بن عبد الله [بن حنطب – 4] من عائشة؟ فقال: نرجو أن يكون سمع منها. «إرواء الغليل في تخريج أحاديث منار السبيل» (4/ 350): فإن رجاله كلهم ثقات ، وإنما يخشى من تدليس المطلب وقد عنعنة فى رواية الترمذى وغيره ، فلعله استغربه من أجلها ، لكن قد صرح بالتحديث فى رواية الطحاوى والحاكم وغيرهما ، فزالت بذلك شبهة تدليسه ، ثم رأيت الترمذى قد بين وجه الاستغراب بعد سطرين مما سبق نقله عنه فقال: ” والمطلب بن عبد الله بن حنطب إنه لم يسمع من جابر «قلت: ورواية الطحاوى: ترد هذا القيل. وقد قال ابن أبى حاتم فى روايته عن جابر: ” يشبه أنه أدركه “. وهذا أصح مما رواه عنه ابنه فى ” المراسيل “: ” لم يسمع من جابر» அல்பானீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 1333 இறப்பு ஹிஜ்ரி 1420 வயது: 87 அவர்கள், ஷரஹ் மஆனில் ஆஸார்- , ஹாகிம்- இல் இடம்பெற்றுள்ள செய்திகளில் முத்தலிப் அவர்கள், ஜாபிர் பின் அப்துல்லாஹ் (ரலி) அவர்களிடமிருந்து நேரடியாக கேட்டதாக அறிவித்துள்ளார். ஹாகிம் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 321 இறப்பு ஹிஜ்ரி 405 வயது: 84 நூலை ஆய்வு செய்த பிறப்பு ஹிஜ்ரி 673 இறப்பு ஹிஜ்ரி 748 வயது: 75 அவர்களும் இதைத் தவறு என்று கூறவில்லை. திர்மிதீ இமாம் அவர்கள், இவர் தத்லீஸ் செய்பவர் என்பதால் அல்லது இவர் ஜாபிர் (ரலி) அவர்களிடம் ஹதீஸைக் கேட்கவில்லை என்பதால் இந்தச் செய்தியை ஃகரீப்-அரிதான செய்தி என்று கூறியுள்ளார். ஆனால் ஷரஹ் மஆனில் ஆஸார்- இல் இடம்பெற்றுள்ள செய்தியின்படி தத்லீஸ் என்ற குறை நீங்கிவிட்டது. இப்னு அபூஹாதிம் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 240 இறப்பு ஹிஜ்ரி 327 வயது: 87 அவர்கள், இவர் ஜாபிர் (ரலி) அவர்களிடம் ஹதீஸைக் கேட்கவில்லை என்று தனது மராஸீல் என்ற நூலில் கூறியுள்ள தகவலை விட, இவர் ஜாபிர் (ரலி) அவர்களிடம் ஹதீஸைக் கேட்டிருக்கலாம் என்று தனது அல்ஜர்ஹு வத்தஃதீல் நூலில் கூறியுள்ள தகவலே மிகச் சரியாகத் தெரிகிறது என்று குறிப்பிட்டுவிட்டு, இந்தச் செய்தியின் 2 வது பகுதியின் கருத்தில் வரும் வேறு சில செய்திகளையும் குறிப்பிட்டுவிட்டு மேற்கண்ட செய்தியை சரியானது என்று கூறியுள்ளார். (நூல்: அல்மராஸீல்-785, பக்கம்: 210, அல்ஜர்ஹு வத்தஃதீல்-1643, 1644, 8/359, இர்வாஉல் ஃகலீல்-11